จากกประสบการณ์ทำงานหลายๆ ที่ ไม่ว่าบริษัทเล็กใหญ่ขนาดไหน ปัญหาที่พบเหมือนกันหมดก็คือ ท่อหาย? ท่อที่ว่านี้คือ Cylinder เป็นท่อมาตรฐานที่ง่ายต่อการเคลื่อนย้าย จึงเป็นปัญหาของทั้งผู้ขายและผู้ใช้ เนื่องจากผู้ขายต้องลงทุนซื้อท่อเพื่อมาให้บริการลูกค้า และจะมีสต็อคสำหรับหมุนเวียน ดังนั้นการลงทุนเรื่องท่อจึงเป็นภาระสำคัญของผู้ประกอบการขายก๊าซประเภทต่าง ๆ ที่เป็นลักษณะ Cylinder  ในขณะเดียวกันผู้ใช้หรือลูกค้าก็มีความต้องการใช้ก๊าซอาจจะมีทั้งแบบ Bulk และ Cylinder แต่ส่วนหนึ่งของ Cylinder มักพบปัญหาเรื่องท่อหาย หรือตรวจแล้วไม่ครบ

ท่อหายไปไหน?

ถ้าวิเคราะห์จากระบบการทำงานของภาคอุตสาหกรรม ช่องทางการหายมักเกิดจากผู้รับเหมาภายนอกที่เข้ามาทำงานในโรงงาน โดยในการเข้ามาทำงานแต่ละครั้งอาจจะมีท่อก๊าซเข้ามาทำงานด้วย ดังนั้นตอนขาออกก็มักจะนำท่อก๊าซออกไปด้วย แต่ช่วงขาออกนี่แหละมักจะขาดการควบคุมที่ชัดเจนว่า ขาเข้านำอะไรเข้ามา แล้วขาออกควรจะนำอะไรออกไปบ้าง แล้วนำออกไปเกินหรือเปล่า

วิธีการป้องกันล่ะ?

ผู้ประกอบการที่ใช้สินค้าประเภทนี้ก็ต้องวางมาตรการเข้าออกของผู้รับเหมาหรือใครก็ตามที่เข้ามาทำงานในบริเวณโรงงาน หรือนำทีมงานออกไปนำภายนอกก็ต้องระมัดระวังคอยตรวจนับอยู่เสมอ เพื่อทำงานในเชิงรุก ป้องกันปัญหาไว้ก่อนที่จะเกิดปัญหา นอกจากนี้การตรวจสอบปริมาณการใช้งานอย่างสม่ำเสมอก็จะเป็นอีกหนึ่งแนวทางที่ช่วยสอดส่องให้เห็นความเคลื่อนไหวอยู่เสมอ ก็เป็นมาตรการป้องปรามอีกทาหนึ่ง และควรหาผู้รับผิดชอบที่ชัดเจนเพื่อง่ายต่อการสืบคืนย้อนหลังอีกด้วย

ส่วนปัญหาอื่น ๆ ที่เกิดกับธุรกิจนี้ก็เช่น Forecast ที่ลูกค้าวางแผนไว้ไม่เป็นไปตามแผน ทำให้ไม่คุ้มทุนสำหรับผู้ขาย ปัญหานี้มักจะเกิดกับก๊าซที่เป็น Bulk พูดง่าย ๆ ว่าตอนลงทุนคิดว่าจะขายดี แต่ทำไปแล้วไม่ดีดังคาด ลงทุนเกินความจำเป็น ภาระจะตกไปอยู่กับผู้ขายก๊าซที่ลงทุนถัง ถึงแม้จะคิดว่าอยู่ในก๊าซ แต่ระยะยาวหากไม่เป็นไปตามแผนก็อาจจะสร้างปัญหาเรื่องราคากันในอนาคต เพราะทำแล้วขาดทุน หรือไม่คุ้มทุนผู้ขายก็อาจจะมีมาตรการอื่นมาแทนเช่น ขึ้นราคาเป็นต้น ส่วนผู้ซื้อก็ได้รับผลกระทบเรื่องต้นทุนที่สูงขึ้นจากการวางแผนผิดพลาดนั่นเองค่ะ

ใครใช้ก๊าซนี้บ้าง?

ในภาคอุตสากรรมที่ใช้ก๊าซฮีเลี่ยมเป็นหลัก ก็เช่น ธุรกิจที่เกี่ยวกับแอร์ เนื่องจากฮีเลี่ยมมีโมเลกุลเล็ก จึงเหมาะสมที่จะใช้ตรวจสอบ Leak test หรือทดสอบรอยรั่ว ก่อนที่จะจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ให้แก่ลูกค้า นอกจากนี้ ก๊าซฮีเลี่ยมยังมีใช้ในกลุ่มเพื่อความบันทึกหรือสันทนาการ เช่น ลูกโป่ง ในงานเทศกาลต่าง ๆ อีกด้วย

ก๊าซนี้จะมีใช้อีกนานเท่าไร?

เท่าที่แหล่งข้อมูลที่พบในปัจจุบัน ฮีเลี่ยมน่าจะมีใช้อีกไม่เกิน 10 ปี สำหรับแหล่งที่อยู่ในปัจจุบัน อนาคตปัญหาของฮีเลี่ยมคงคล้ายกับน้ำมันที่ทรัพยากรธรรมชาตินี้จะหมดไปในที่สุด จึงเป็นโจทย์ของภาคอุตสาหรรมที่จะต้องเร่งหาทางออกในอนาคตว่าหากก๊าซนี้ไม่มีแหล่งใหม่ จะนำอะไรมาทดแทนที่ประสิทธิภาพเทียบเท่าหรือดีกว่า

เส้นทางก๊าซฮีเลี่ยมเป็นอย่างไร?

ก๊าซฮีเลี่ยมจะถูกขนส่งมาทางเรือโดย Bulk หรือท่อขนาดใหญ่ เมื่อมาถึงปลายทางก็จะทยอยถ่ายจาก bulk ใหญ่ลงสู่ Cylinder หรือถังเล็กสำหรับภาคอุตสาหกรรม แล้วจึงทยอยส่งถึงลูกค้าด้วย Cylinder เพื่อสะดวกต่อการใช้งานสำหรับลูกค้า  สำหรับบางผู้แทนจำหน่ายที่ไม่มี Plant เพื่อจะถ่ายจาก Bulk ลง Cylinder ก็จำเป็นจะต้องส่งท่อเปล่าเพื่อไปเติมลง Cylinder ยังประเทศสิงคโปร์หรือญี่ปุ่น ดังนั้นต้นทุนของฮีเลี่ยมจึงมีองค์ประกอบหลายอย่าง ทั้งเรื่องปริมาณการสั่งซื้อ แหล่งที่สั่งซื้อซึ่งมีต้นทุนที่แตกต่างกัน

ดังนั้นนักจัดซื้อจึงไม่ใช่มีหน้าที่เพียงซื้ออย่างเดียว ต้องเข้าใจวิธีการผลิต สัดส่วนการผลิต การบรรจุ เส้นทางการเดินของวัตถุดิบอีกด้วย แล้วนำมาวิเคราะห์ต้นทุน ความเหมาะสมในด้านต่าง ๆ เพื่อได้สินค้าที่ต้นทุนเหมาะสม

นอกจากนี้การได้รู้เท่าทันตลาดความเป็นไปของตลาดโลกก็เป็นสิ่งจำเป็นเพื่อเตรียมการวางแผนอนาคตสำหรับธุรกิจที่ทำอยู่อีกด้วย

ผู้ผลิต และจัดจำหน่ายใน ธุรกิจก๊าซอุตสาหกรรในประเทศไทย ใครเป็นใครกันบ้าง?

• TIG (Thai industrial gas) ที่เป็นชื่อในอดีต หรือที่ปัจจุบันเปลี่ยนเป็น Linde หรือ ลินเด้ (ประเทศไทย) จำกัด มหาชน ถือว่าเป็นผู้ครองตลาดใหญ่สุดสำหรับตลาดก๊าซในบ้านเรา โดยเฉพาะภาคอุตสาหกรรม เพราะมีโรงงานผลิตที่ จ.ระยอง ที่สามารถผลิตก๊าซต่าง ๆ ที่สามารถดึงจากอากาศรอบตัวได้ เช่น ไนโตรเจน อ๊อกซิเจน นอกจากนี้ยังมี plant ที่เวลโกรว์ ที่สามารถก๊าซฮีเลี่ยมจาก bulk ขนาดใหญ่ แล้วแยกลง cylinder เพื่อจำหน่ายในประเทศ  ดังนั้น ลินเด้ จึงเป็นทั้งผู้ผลิต และนำเข้าก๊าซที่ได้จากธรรมชาติเช่น ฮีเลี่ยม เพื่อนำมาปรับขนาดให้เหมาะสมกับการใช้งานของลูกค้า ตลาดส่วนใหญ่ลินเด้จึงเป็นเป็นผู้ครองสำหรับเมืองไทย
• BIG หรือ Bangkok Industrial gas Co.,ltd. เป็นอีกหนึ่งรายใหญ่และเป็นคู่แข่งสำคัญกับลินเด้กันเลยทีเดียว ลักษณะการค้าก็คล้าย ๆ กัน เพียงแต่ขนาดของการผลิตยังเล็กว่าลินด้เท่านั้นเอง
• Thai Special Gas ถึงแม้จะเป็น Trading แต่รายนี้จับตลาดลูกค้าญี่ปุ่น และเป็นพันธมิตรกับทุกค่าย พูดง่าย ๆ ว่าเป็นพรรคเล็กกว่าแต่ใครก็ไม่กล้าหือ เพราะลูกค้าญี่ปุ่นเป็นลูกค้าที่เหนียวแน่นอย่างที่รู้ ๆ กัน
• Air Liquid เป็นคู่แข่งจากฝั่งยุโรป แต่ในเมืองไทยถือว่าสัดส่วนยังไม่สูงมากนัก
• รายอื่น ๆ ก็จะเป็นผู้เล่นรายย่อยลงมาลดหลั่นกันไปตามพื้นที่ หากเป็นรายใหญ่ก็ชอบซื้อจากรายใหญ่ที่กล่าวมาเบื้องต้น เพราะมีข้อต่อรอง ส่วนลูกค้ารายย่อยส่วนหนึ่งก็จะซื้อจากกลุ่มเหล่านี้ เพราะสะดวกต่อการทำธุรกิจ ขนส่งนั่นเองค่ะ

แต่ละธุรกิจก็จะมีลักษณะเฉพาะของตัวเอง ตลาดก๊าซ หากเลือกคู่ค้าแล้วก็มักจะไม่เปลี่ยน โดยเฉพาะหากต้องใช้เป็น Bulk ด้วยแล้วหมดสิทธิ์ เพราะใครจะยกเปลี่ยนถัง ข้อนี้ทำได้ยากมาก หากไม่ได้มีกรณีที่ขัดแย้งกันแบบรุนแรงบอกได้คำว่าไม่มีสิทธิ์ ยกเว้นก๊าซที่สั่งเป็น cylinder เท่านั้น แต่ก็เป็นไปได้น้อย เพราะราคาถังเล็กถังใหญ่ผูกติดกัน หากลดถังเล็ก ถังใหญ่ก็ต้องขอเพิ่ม เพราะตอนลงทุน Bulk ก็ต้องคำนวณจุดคุ้มทุนรวมนั่นเองค่ะ แต่ทั้งหมดนี้ไม่ใช่สูตรตายตัวสำหรับธุรกิจก๊าซ ขึ้นอยู่กับสถานการณ์แวดล้อมอีกด้วยค่ะ